Krew na szczoteczce do zębów lub podczas jedzenia jabłka to sygnał, którego nie wolno ignorować. Krwawienie dziąseł dotyka prawie połowę dorosłych i może wskazywać zarówno na problemy w jamie ustnej, jak i poważne choroby ogólnoustrojowe. Dowiedz się, co je powoduje i jak skutecznie sobie z nimi radzić.
Spis treści
Najważniejsze informacje w skrócie
Główne przyczyny: Krwawienie dziąseł najczęściej jest wynikiem zapalenia spowodowanego nagromadzeniem płytki bakteryjnej, ale może również sygnalizować niedobory witaminowe, zaburzenia krzepnięcia czy choroby takie jak cukrzyca.
Kiedy do lekarza: Jeśli krwawienie utrzymuje się pomimo poprawy higieny jamy ustnej, pojawia się samoistnie lub towarzyszy mu obrzęk, ból i nieprzyjemny zapach z ust – koniecznie umów się na wizytę stomatologiczną.
Profilaktyka to klucz: Regularne szczotkowanie zębów (minimum 2 razy dziennie), używanie nici dentystycznej oraz wizyty kontrolne u stomatologa co 6 miesięcy pozwalają zapobiec większości problemów z dziąsłami.
Dlaczego dziąsła krwawią – zrozumienie problemu
Zdrowe dziąsła mają bladoróżowy kolor, są jędrne i ściśle przylegają do zębów. Kiedy na ich powierzchni pojawia się krew, to sygnał ostrzegawczy, że coś dzieje się nie tak. Problem ten dotyczy znacznej części populacji.
„Według Centers for Disease Control and Prevention, 42% dorosłych Amerykanów w wieku 30 lat i starszych cierpi na chorobę przyzębia, a wśród osób po 65. roku życia odsetek ten wzrasta do 60%.”[1][2]
Warto pamiętać, że krwawienie dziąseł rzadko pojawia się bez przyczyny. Jest zazwyczaj objawem toczącego się w organizmie procesu, który wymaga naszej uwagi.
Anatomia dziąseł i ich rola w zdrowiu jamy ustnej
Dziąsła to miękka tkanka śluzówkowa, która otacza podstawę zębów i chroni kość wyrostkową szczęki oraz żuchwy. Pełnią one kilka kluczowych funkcji:
Ochronna bariera – stanowią pierwszą linię obrony przed bakteriami próbującymi przedostać się do głębszych struktur przyzębia. Zdrowe dziąsła szczelnie obejmują szyjki zębowe, uniemożliwiając penetrację drobnoustrojów.
Stabilizacja zębów – wraz z więzadłem przyzębia i kością wyrostkową tworzą aparat mocujący zęba, zapewniając mu stabilność podczas żucia.
Regeneracja – dziąsła mają zdolność do szybkiego gojenia się, o ile zapewnimy im odpowiednie warunki.
Przyczyny krwawienia dziąseł
Nieprawidłowa higiena jamy ustnej
To zdecydowanie najczęstsza przyczyna krwawienia dziąseł. Kiedy nieregularnie lub niedokładnie szczotkujemy zęby, na ich powierzchni gromadzi się płytka bakteryjna – miękki nalot składający się z bakterii, resztek jedzenia i śliny. Z czasem płytka mineralizuje się, przekształcając w twardy kamień nazębny, którego nie usuniemy samodzielnie w domu.
Bakterie obecne w płytce i kamieniu wydzielają toksyny, które drażnią dziąsła, prowadząc do ich zapalenia. Tkanka staje się czerwona, nabrzmiała i łatwo krwawi podczas szczotkowania. To początek zapalenia dziąseł (gingivitis) – odwracalnego stanu, który nieleczony może przejść w zapalenie przyzębia.
Zapalenie przyzębia (periodontitis) to już poważniejszy problem. Infekcja rozszerza się w głąb tkanek, niszcząc więzadło przyzębia i kość. Powstają kieszonki przyzębne – przestrzenie między zębem a dziąsłem, w których gromadzą się bakterie. W zaawansowanym stadium dochodzi do cofania się dziąseł, odsłonięcia korzeni zębów, ich rozchwiania, a ostatecznie – utraty.
Zbyt agresywne szczotkowanie
Paradoksalnie, nadgorliwość w dbaniu o higienę również może szkodzić. Zbyt mocne dociskanie szczoteczki, szczególnie z twardym włosiem, mechanicznie uszkadza delikatną tkankę dziąseł. Drobne ranki krwawią, a częste urazy mogą prowadzić do trwałego cofania się dziąseł.
Źle dopasowana proteza lub aparat ortodontyczny
Proteza zębowa, która nie przylega dokładnie do dziąseł, ciągle je drażni i powoduje mikrourazy. Podobnie działają nieodpowiednio wyregulowane aparaty ortodontyczne czy nieprawidłowo założone zamki. Jeśli nosisz protezę lub aparat i zauważasz regularne krwawienia, koniecznie zgłoś się do swojego protetyka lub ortodonty.
Zmiany hormonalne
Hormony mają ogromny wpływ na stan dziąseł. Zwiększają przepuszczalność naczyń krwionośnych i nasilają odpowiedź zapalną organizmu na płytkę bakteryjną.
Ciąża – między drugim a ósmym miesiącem ciąży wiele kobiet doświadcza tak zwanego gingivitis gravidarum (zapalenia dziąseł kobiet ciężarnych). Dziąsła stają się bardziej wrażliwe, nabrzmiałe i łatwo krwawią. Stan ten zwykle ustępuje po porodzie, ale wymaga zwiększonej dbałości o higienę jamy ustnej.
Menstruacja – niektóre kobiety zauważają zwiększoną wrażliwość dziąseł tuż przed okresem.
Menopauza – spadek poziomu estrogenów może prowadzić do suchości w jamie ustnej i zwiększonej podatności dziąseł na infekcje.
Okres dojrzewania – gwałtowne zmiany hormonalne u nastolatków również mogą nasilać objawy zapalenia dziąseł.
Niedobory witaminowe
Witaminy odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia dziąseł:
Witamina C – jej niedobór to klasyczna przyczyna krwawienia dziąseł. Witamina C jest niezbędna do syntezy kolagenu, białka budującego tkankę łączną, w tym dziąsła. Ciężki niedobór prowadzi do szkorbutu – choroby charakteryzującej się krwawieniem dziąseł, rozchwianiem i wypadaniem zębów.[3][4] Choć w krajach rozwiniętych szkorbut jest rzadkością, łagodniejsze niedobory witaminy C wcale nie należą do rzadkości, szczególnie u osób starszych, palaczy i tych, którzy spożywają mało świeżych owoców i warzyw.
Witamina K – odpowiada za prawidłowe krzepnięcie krwi. Jej niedobór może objawiać się nadmiernym krwawieniem, w tym z dziąseł.
Witaminy z grupy B – szczególnie B12, która bierze udział w tworzeniu czerwonych krwiatek. Jej niedobór może prowadzić do niedokrwistości i problemów z dziąsłami.
Zaburzenia krzepnięcia krwi
Osoby cierpiące na choroby wpływające na zdolność krwi do krzepnięcia często doświadczają krwawień z dziąseł:
- Hemofilia – wrodzone zaburzenie krzepnięcia
- Choroba von Willebranda – niedobór lub nieprawidłowe działanie czynnika von Willebranda
- Małopłytkowość – zbyt mała liczba płytek krwi
- Białaczka – nowotwór krwi, który może powodować zarówno małopłytkowość, jak i naciekanie dziąseł przez nieprawidłowe komórki
Choroby ogólnoustrojowe
Cukrzyca – osoby z cukrzycą mają 2-3 razy większe ryzyko rozwoju chorób przyzębia. Wysoki poziom cukru we krwi osłabia odporność i spowalnia gojenie ran, co sprzyja infekcjom dziąseł. Z kolei zapalenie przyzębia utrudnia kontrolę glikemii – tworzy się błędne koło.
Choroby wątroby – wątroba produkuje czynniki krzepnięcia, więc jej niewydolność może prowadzić do problemów z krzepliwością krwi.
Choroby autoimmunologiczne – pemfigoid, liszaj płaski i inne mogą atakować błony śluzowe jamy ustnej, w tym dziąsła.
Leki
Niektóre powszechnie stosowane leki mogą powodować krwawienie dziąseł:
- Leki przeciwzakrzepowe – aspiryna, warfaryna, nowe doustne antykoagulanty (NOAC)
- Leki przeciwpłytkowe – klopidogrel
- Niesteroidowe leki przeciwzapalne – ibuprofen, naproksen
- Niektóre leki przeciwnadciśnieniowe – blokery kanału wapniowego mogą powodować przerost dziąseł
- Leki immunosupresyjne – cyklosporyna
- Leki przeciwdepresyjne – niektóre powodują suchość w jamie ustnej, co sprzyja infekcjom
Palenie tytoniu
Papierosy są jednym z głównych czynników ryzyka chorób przyzębia. Nikotyna zwęża naczynia krwionośne w dziąsłach, upośledza ich ukrwienie i osłabia odpowiedź immunologiczną. Paradoksalnie, u palaczy dziąsła mogą krwawić mniej niż u niepalaczy w tym samym stadium choroby – nie dlatego, że są zdrowsze, ale dlatego, że są gorzej ukrwione. To maskuje problem i opóźnia diagnozę.
Objawy towarzyszące krwawieniu dziąseł
Krwawienie rzadko pojawia się samodzielnie. Zwykle towarzyszy mu szereg innych objawów:
Zaczerwienienie i obrzęk – zdrowe dziąsła są bladoróżowe, chore stają się ciemnoczerwone lub fioletowe i nabrzmiałe.
Bolesność i nadwrażliwość – dotyk czy szczotkowanie mogą być nieprzyjemne lub wręcz bolesne.
Cofanie się dziąseł – zęby wydają się dłuższe, odsłaniają się ich szyjki, a czasem nawet korzenie.
Nieprzyjemny zapach z ust – bakterie produkują związki siarkowe odpowiedzialne za halitosis (nieświeży oddech).
Ruchomość zębów – w zaawansowanym zapaleniu przyzębia zęby tracą stabilność.
Ropienie – w ciężkich przypadkach z kieszonek przyzębnych może sączyć się ropa.
Zmiana ustawienia zębów – zęby mogą się rozchodzić lub przesuwać.
Diagnostyka – jak lekarz rozpoznaje przyczynę
Badanie stomatologiczne
Dentysta lub periodontolog rozpoczyna od dokładnego wywiadu. Pyta o:
- Kiedy pojawiło się krwawienie i jak często występuje
- Jakie leki przyjmujesz
- Czy chorują na choroby przewlekłe
- Nawyki (palenie, dieta, higiena)
- Czy jesteś w ciąży
Następnie przeprowadza badanie jamy ustnej, oceniając:
- Kolor, kształt i konsystencję dziąseł
- Obecność płytki i kamienia nazębnego
- Głębokość kieszonek przyzębnych (za pomocą sondy periodontologicznej)
- Stopień cofania się dziąseł
- Ruchomość zębów
Indeks krwawienia dziąseł (Bleeding on Probing – BOP) – podczas sondowania dziąseł lekarz ocenia, czy i gdzie występuje krwawienie.
Badania obrazowe
Zdjęcia rentgenowskie – pozwalają ocenić stan kości wyrostkowej. W zapaleniu przyzębia dochodzi do jej ubytku, który jest dobrze widoczny na zdjęciach.
Badania laboratoryjne
Jeśli lekarz podejrzewa przyczyny ogólnoustrojowe, może zlecić:
- Morfologię krwi – wykrycie niedokrwistości, białaczki, zaburzeń liczby płytek
- Czas krzepnięcia i INR – ocena układu krzepnięcia
- Poziom glukozy – wykluczenie lub potwierdzenie cukrzycy
- Poziom witamin – szczególnie C i K
Leczenie krwawienia dziąseł
Postępowanie w warunkach domowych
Jeśli krwawienie jest niewielkie i dopiero się pojawiło, możesz spróbować poradzić sobie z nim samodzielnie:
Poprawa higieny jamy ustnej – to absolutna podstawa. Szczotkuj zęby przez minimum 2 minuty, dwa razy dziennie. Używaj miękkiej szczoteczki i delikatnych, okrężnych ruchów. Nie dociskaj szczoteczki z całej siły – pozwól włoskowi wykonać pracę.
Nić dentystyczna – codziennie oczyszczaj przestrzenie międzyzębowe. Na początku może pojawić się niewielkie krwawienie, ale przy regularnym stosowaniu i prawidłowej higienie szybko ustąpi.
Płukanki antyseptyczne – preparaty z chlorheksydyną mogą pomóc zredukować bakterie w jamie ustnej. Nie stosuj ich jednak dłużej niż 2 tygodnie bez konsultacji z lekarzem – mogą powodować przebarwienia zębów.
Płukanki ziołowe – napar z szałwii, rumianku czy kory dębu ma działanie przeciwzapalne i ściągające. Możesz płukać nimi jamę ustną 2-3 razy dziennie.
Zmiana diety – włącz do jadłospisu produkty bogate w witaminę C (papryka, brokuły, cytrusy, truskawki) i witaminę K (jarmuż, szpinak, brokuły).
Rzuć palenie – jeśli palisz, to najlepsza rzecz, którą możesz zrobić dla swoich dziąseł.
Jeśli po 7-10 dniach starannej higieny krwawienie nie ustępuje, czas udać się do stomatologa.
Leczenie profesjonalne
Scaling i profesjonalne czyszczenie – to podstawowy zabieg leczenia zapalenia dziąseł. Higienistka lub dentysta usuwa płytkę i kamień nazębny zarówno z widocznej części zębów, jak i spod dziąseł, używając specjalnych narzędzi ultradźwiękowych i ręcznych.
Instruktaż higieny – nauczysz się prawidłowej techniki szczotkowania i używania nici dentystycznej.
Antybiotykoterapia – w przypadku ciężkiego zapalenia przyzębia lekarz może przepisać antybiotyki, najczęściej metronidazol lub amoksycylinę, czasem w połączeniu.
Kyretaż – to głębsze oczyszczenie kieszonek przyzębnych. Może być zamknięty (bez nacięcia dziąsła) lub otwarty (z nacięciem, w zaawansowanych przypadkach).
Wygładzanie korzeni (root planing) – po usunięciu kamienia, lekarz wygładza powierzchnię korzeni, co utrudnia ponowne osadzanie się bakterii.
Leczenie chirurgiczne – w bardzo zaawansowanym zapaleniu przyzębia może być konieczna chirurgia, w tym:
- Plastyka dziąseł
- Przeszczepy kostne lub tkankowe
- Regeneracja tkanek kierowana (GTR)
Leczenie przyczyn ogólnoustrojowych
Jeśli krwawienie wynika z chorób systemowych:
- Cukrzyca – kluczowa jest dobra kontrola glikemii
- Niedobory witaminowe – suplementacja witaminy C (100-200 mg dziennie) lub K
- Zaburzenia krzepnięcia – współpraca ze specjalistą hematologiem
- Modyfikacja leków – jeśli to możliwe, lekarz może zmienić dawkowanie lub zamienić na inny preparat
Jak zapobiegać krwawieniu dziąseł
Szczotkowanie zębów – minimum 2 razy dziennie po 2-3 minuty. Najlepiej po śniadaniu i przed snem. Wybierz szczoteczkę z miękkim włosiem i niewielką główką, która dotrze do trudno dostępnych miejsc.
Technika Bass’a – to uznana metoda szczotkowania. Ustaw szczoteczkę pod kątem 45° do linii dziąseł i wykonuj delikatne, wibrujące ruchy, stopniowo przesuwając się wzdłuż łuku zębowego.
Nić dentystyczna – używaj jej codziennie wieczorem. Ostrożnie wprowadzaj między zęby, formując literę C wokół każdego zęba i delikatnie przesuwając w górę i w dół.
Szczoteczki międzyzębowe – świetne uzupełnienie dla osób z większymi przestrzeniami międzyzębowymi lub mostami.
Irygator – strumień wody pod ciśnieniem doskonale oczyszcza przestrzenie międzyzębowe i masuje dziąsła, poprawiając ich ukrwienie.
Regularne wizyty u stomatologa – kontrola co 6 miesięcy pozwala wychwycić problemy we wczesnym stadium. Raz w roku wykonaj profesjonalne czyszczenie zębów (scaling).
Dieta – ogranicz cukier i produkty wysoko przetworzone. Jedz dużo warzyw i owoców. Szczególnie cenne są: brokuły, papryka, jarmuż, cytrusy, jagody.
Nawodnienie – pij dużo wody. Sucha jama ustna sprzyja namnażaniu bakterii.
Unikaj alkoholu i tytoniu – zarówno papierosy, jak i alkohol niszczą dziąsła i osłabiają odporność jamy ustnej.
Kontrola stresu – przewlekły stres osłabia układ odpornościowy, co ułatwia rozwój infekcji.
Kiedy natychmiast udać się do lekarza?
Nie czekaj na wizytę, jeśli:
- Krwawienie jest obfite i nie ustępuje po 10-15 minutach
- Pojawia się samoistnie, bez szczotkowania czy jedzenia
- Towarzyszy mu gorączka, znaczny obrzęk twarzy lub trudności w przełykaniu
- Przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe i krwawienie jest nasilone
- Dziąsła są bardzo bolesne, czerwone i wydzielają ropę
- Masz osłabioną odporność (leczenie immunosupresyjne, HIV, chemioterapia)
- Zęby zaczęły się ruszać lub zmieniać położenie
Powikłania nieleczonego krwawienia dziąseł
Bagatelizowanie krwawienia może prowadzić do poważnych konsekwencji:
Utrata zębów – to najczęstsza przyczyna wypadania zębów u dorosłych. Nieleczone zapalenie przyzębia niszczy struktury mocujące ząb, prowadząc do jego utraty.
Ropnie i infekcje – bakterie mogą tworzyć schorzenia ropne, które są bardzo bolesne i wymagają interwencji chirurgicznej.
Wpływ na ogólny stan zdrowia – coraz więcej badań wskazuje na związek między chorobami przyzębia a:
- Chorobami sercowo-naczyniowymi
- Udarami mózgu
- Pogorszeniem kontroli cukrzycy
- Zapaleniem płuc
- Powikłaniami w ciąży (przedwczesny poród, niska masa urodzeniowa dziecka)
Problemy protetyczne – zaawansowana utrata kości utrudnia lub uniemożliwia założenie implantów.
Jakość życia – ból, nieprzyjemny zapach z ust, estetyka uśmiechu – wszystko to wpływa na samopoczucie i relacje społeczne.
Podsumowanie
Krwawienie dziąseł to najczęściej pierwsze ostrzeżenie, że w jamie ustnej dzieje się coś niepokojącego. Choć w większości przypadków jego przyczyną jest zwykłe zaniedbanie higieny, może również sygnalizować poważne choroby ogólnoustrojowe.
Kluczem do zdrowych dziąseł jest profilaktyka – codzienna, dokładna higiena jamy ustnej oraz regularne wizyty u stomatologa. Pamiętaj, że choroby dziąseł we wczesnym stadium są całkowicie odwracalne. Im wcześniej zareagujesz na pierwsze objawy, tym łatwiejsze i skuteczniejsze będzie leczenie.
Jeśli zauważysz krew na szczoteczce, nie ignoruj tego sygnału. Popraw higienę, a jeśli to nie pomoże w ciągu tygodnia-dwóch – umów się do stomatologa. Twoje dziąsła i zęby będą Ci za to wdzięczne przez całe życie.
Przypisy i źródła
[1] Centers for Disease Control and Prevention. (2024). About Periodontal (Gum) Disease. https://www.cdc.gov/oral-health/about/gum-periodontal-disease.html
[2] Centers for Disease Control and Prevention. (2025). Gum Disease Facts. https://www.cdc.gov/oral-health/data-research/facts-stats/fast-facts-gum-disease.html
[3] Cleveland Clinic. (2025). Scurvy: Symptoms, Causes & Treatment. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24318-scurvy
[4] National Center for Biotechnology Information. (2023). Vitamin C Deficiency – StatPearls. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493187/
[5] National Institute of Dental and Craniofacial Research. Periodontal Disease in Adults (Age 30 or Older). https://www.nidcr.nih.gov/research/data-statistics/periodontal-disease/adults
[6] Harvard Health Publishing. (2021). Bleeding gums? You may need more vitamin C. https://www.health.harvard.edu/diseases-and-conditions/bleeding-gums-you-may-need-more-vitamin-c
[7] Cleveland Clinic. (2023). Bleeding Gums: Causes & Treatment. https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/24908-bleeding-gums
