Rozstępy to problem, z którym zmaga się nawet 90% kobiet w ciąży i znaczna część osób po gwałtownych zmianach masy ciała. Te charakterystyczne pręgi na skórze powstają w wyniku uszkodzenia włókien kolagenowych w skórze właściwej i choć stanowią jedynie defekt kosmetyczny, mogą znacząco wpływać na samopoczucie. Dobra wiadomość? Im wcześniej zaczniesz działać, tym lepsze efekty możesz osiągnąć.
Najważniejsze informacje w skrócie:
- Czas ma kluczowe znaczenie – świeże, czerwone rozstępy (striae rubrae) reagują na leczenie znacznie lepiej niż stare, białe blizny. Pierwsze 6 miesięcy to okno terapeutyczne, w którym można osiągnąć redukcję widoczności nawet o 70-80%.
- Kompleksowe podejście działa najlepiej – połączenie pielęgnacji domowej z profesjonalnymi zabiegami dermatologicznymi daje znacznie lepsze rezultaty niż stosowanie pojedynczej metody.
- Profilaktyka to podstawa – regularne nawilżanie skóry, kontrola masy ciała i właściwa dieta mogą skutecznie zapobiec powstawaniu rozstępów, szczególnie w okresach podwyższonego ryzyka.
Spis treści
Czym właściwie są rozstępy i dlaczego powstają?
Rozstępy, medycznie nazywane striae distensae, to nic innego jak blizny powstające w skórze właściwej. Wyobraź sobie, że Twoja skóra to elastyczna siatka złożona z włókien kolagenowych i elastynowych – kiedy zostaje gwałtownie rozciągnięta, te włókna po prostu pękają.
W skórze właściwej kolagen stanowi aż 80% tkanki łącznej. To białko fibrylarne odpowiada za jędrność i elastyczność skóry, ale ma swoje granice wytrzymałości. Gdy skóra rozciąga się zbyt szybko – podczas ciąży, gwałtownego przyrostu masy ciała, intensywnego treningu siłowego czy skoków wzrostowych w okresie dojrzewania – włókna kolagenowe nie nadążają z adaptacją i ulegają mikrouszkodzeniom.
Dwie fazy rozwoju rozstępów:
Faza zapalna (striae rubrae) – trwa około 6 miesięcy. Rozstępy mają wtedy kolor czerwony, fioletowy lub różowy, co wynika z reakcji zapalnej i zwiększonego ukrwienia. To najlepszy moment na rozpoczęcie leczenia.
Faza zanikowa (striae albae) – rozstępy blednąją i stają się białe lub perłowe. Niestety, to efekt bliznowacenia tkanki, co znacznie utrudnia ich leczenie.
Sposób 1: Nawilżanie i natłuszczanie – fundament skutecznej pielęgnacji
Regularne nawilżanie skóry to absolutna podstawa zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu rozstępów. Odpowiednio nawilżona skóra jest bardziej elastyczna i lepiej radzi sobie z rozciąganiem.
Najskuteczniejsze składniki do codziennej pielęgnacji to masło shea, które głęboko odżywia i regeneruje skórę, olej kokosowy z udokumentowanymi właściwościami przyspieszającymi gojenie ran, oraz olej migdałowy bogaty w witaminę E. Dobrze sprawdza się również olej arganowy zawierający cenne kwasy tłuszczowe omega i olej z pestek winogron poprawiający elastyczność skóry.
Kluczem do sukcesu jest systematyczność – preparaty należy aplikować dwa razy dziennie, wykonując delikatny masaż okrężnymi ruchami. To nie tylko pomaga składnikom aktywnym wniknąć głębiej w skórę, ale także poprawia mikrokrążenie i stymuluje fibroblasty do produkcji kolagenu.
W czasie ciąży warto rozpocząć intensywne nawilżanie już od pierwszego trymestru, koncentrując się na brzuchu, biodrach, pośladkach i piersiach – miejscach najbardziej narażonych na powstawanie rozstępów.
Sposób 2: Dermokosmeceutyki – zaawansowana pielęgnacja domowa
Specjalistyczne kremy i serum na rozstępy to coś znacznie więcej niż zwykłe kosmetyki nawilżające. Zawierają one składniki aktywne w stężeniach terapeutycznych, potwierdzone badaniami klinicznymi.
Kluczowe substancje w skutecznych preparatach:
Retinoidy (pochodne witaminy A) należą do najskuteczniejszych składników – stymulują produkcję kolagenu, przyspieszają odnowę komórek i spłycają blizny. Badania pokazują, że tretynoin w stężeniu 0,1% może zmniejszyć długość rozstępów nawet o 20% po 6 miesiącach stosowania[1]. Uwaga – retinoidy są przeciwwskazane w ciąży i podczas karmienia piersią!
Kwas hialuronowy to naturalna substancja występująca w skórze, odpowiedzialna za jej nawilżenie i właściwy kształt. W formie niskocząsteczkowej wnika głęboko, wspierając syntezę kolagenu i poprawiając teksturę skóry.
Centella asiatica (wąkrota azjatycka) zawiera triterpenoidy, które stymulują produkcję kolagenu typu I i III, a jednocześnie hamują nadmierną syntezę tkanki bliznowatej. To szczególnie cenny składnik w leczeniu świeżych rozstępów.
Peptydy – krótkie łańcuchy aminokwasów – działają jak komunikaty dla komórek skóry, sygnalizując potrzebę regeneracji i produkcji nowych włókien kolagenowych.
Przy wyborze preparatu zwracaj uwagę na listę składników (INCI), nie na obietnice marketingowe. Skuteczne produkty wymagają regularnego stosowania przez minimum 3 miesiące, zanim zobaczysz pierwsze rezultaty.
Sposób 3: Peeling – mechaniczna stymulacja odnowy
Regularne złuszczanie martwego naskórka to prosty, ale skuteczny sposób na poprawę wyglądu rozstępów. Peeling usuwa zewnętrzną warstwę martwychy komórek, odkrywając świeższą skórę pod spodem, a jednocześnie stymuluje produkcję nowego kolagenu.
Peeling mechaniczny możesz wykonywać w domu 2-3 razy w tygodniu. Sprawdzi się domowy scrub z cukru gruboziarnistego, kawy czy soli morskiej zmieszany z olejem kokosowym lub oliwą. Technika suchego szczotkowania (dry brushing) przed kąpielą również świetnie działa – szczotką z naturalnego włosia masuj skórę okrężnymi ruchami w kierunku serca, co dodatkowo pobudza krążenie limfatyczne.
Peelingi chemiczne wykonywane przez kosmetologa lub dermatologa wykorzystują kwasy (glikolowy, mlekowy, migdałowy) do kontrolowanego złuszczania skóry. Seria 4-8 zabiegów w odstępach 2-4 tygodni może znacząco poprawić teksturę skóry i wyrównać koloryt, szczególnie przy świeżych rozstępach.
Po każdym peelingiu chemicznym skóra staje się wrażliwa na promieniowanie UV, dlatego bezwzględnie stosuj wysoką ochronę przeciwsłoneczną (SPF 50+) przez minimum 4 tygodnie po zabiegu.
Sposób 4: Mikronakłuwanie – przełom w domowej regeneracji
Microneedling, czyli terapia mikroigłowa, to metoda oparta na kontrolowanym uszkadzaniu skóry w celu wywołania naturalnej reakcji gojenia. Brzmi paradoksalnie, ale działa niezwykle skutecznie.
Zasada jest prosta: setki mikroskopijnych igieł nakłuwają skórę na głębokość 0,5-2,5 mm, tworząc mikrokanały. Organizm reaguje na te miniurazy, uruchamiając intensywne procesy naprawcze – zwiększa przepływ krwi, mobilizuje fibroblasty do produkcji kolagenu i elastyny, oraz regeneruje uszkodzoną tkankę.
Domowy dermaroller z igłami o długości 0,2-0,5 mm możesz stosować samodzielnie raz w tygodniu. Profesjonalne zabiegi z igłami 0,5-2,5 mm powinien wykonywać wyłącznie dermatolog lub wykwalifikowany kosmetolog, ponieważ wymagają znieczulenia miejscowego i sterylnych warunków.
„Badania kliniczne pokazują, że seria 4 zabiegów microneedlingu w połączeniu z aplikacją serum z witaminą C i kwasem hialuronowym może zredukować szerokość rozstępów o 35-50% i poprawić teksturę skóry o 60-70%.”
Podczas zabiegu profesjonalnego, po nakłuciu skóry, nakładane są specjalistyczne serum z wysokim stężeniem substancji aktywnych – ich wchłanianie jest wtedy nawet 200 razy skuteczniejsze niż przy zwykłym aplikowaniu na skórę. Po zabiegu przez 3-7 dni skóra może być zaczerwieniona i lekko opuchnięta – to normalna reakcja zapalna, która mija samoistnie.
Najlepsze rezultaty osiąga się wykonując serię 4-6 zabiegów w odstępach 4-6 tygodni. Efekty są widoczne zarówno przy świeżych, jak i starych rozstępach, choć przy tych drugich wymagana jest większa cierpliwość.
Sposób 5: Laseroterapia – technologia przyszłości już dziś
Jeśli szukasz najskuteczniejszej metody redukcji rozstępów, laser frakcyjny to obecnie złoty standard w dermatologii estetycznej. To zaawansowana technologia, która rzeczywiście przynosi впечатляjące rezultaty.
Laser frakcyjny CO2 tworzy w skórze mikroskopijne kolumny termicznego uszkodzenia, pozostawiając między nimi zdrową tkankę. Ta strategia „fractional” znacznie przyspiesza gojenie – komórki z nieuszkodzonych obszarów szybko migrują, wypełniając mikrourazy. Jednocześnie organizm rozpoczyna intensywną produkcję nowego kolagenu i elastyny, która trwa nawet do 6 miesięcy po zabiegu.
Laser frakcyjny nierezonansowy (erbowy) o długości fali 1540-1550 nm działa łagodniej, z krótszym czasem rekonwalescencji, ale wymaga większej liczby sesji. To dobry wybór dla osób, które nie mogą pozwolić sobie na kilkudniowy przestój związany z laserem CO2.
Laser barwnikowy (PDL) sprawdza się szczególnie przy świeżych, czerwonych rozstępach. Zamyka poszerzone naczynia krwionośne, redukując zabarwienie i stan zapalny.
Przebieg zabiegu laserowego wymaga profesjonalnego przygotowania. Po znieczuleniu miejscowym (krem lub iniekcje) dermatolog precyzyjnie traktuje obszar rozstępów – zabieg trwa 30-90 minut w zależności od wielkości obszaru. Odczucia podczas zabiegu to pieczenie i dyskomfort, ale są znośne dzięki znieczuleniu.
Czego możesz się spodziewać po zabiegu? Przez 3-7 dni skóra będzie intensywnie zaczerwieniona i opuchnięta, przypominając mocny oparzenie słoneczne. Następnie rozpocznie się łuszczenie (5-10 dni), po którym ukaże się nowa, odmłodzona skóra. Pełne gojenie zajmuje 2-4 tygodnie, w tym czasie bezwzględnie unikaj słońca i stosuj SPF 50+.
Seria 3-5 zabiegów w odstępach 6-8 tygodni może zredukować widoczność rozstępów o 50-80% według badań klinicznych[2]. Koszt pojedynczego zabiegu w Polsce to 800-2500 zł w zależności od technologii i wielkości obszaru.
Sposób 6: Radiofrequencja i ultradźwięki – nieinwazyjne zagęszczanie skóry
Dla osób, które szukają skutecznych metod, ale obawiają się inwazyjnych zabiegów, radiofrequencja (RF) i ultradźwięki HIFU to doskonała alternatywa.
Radiofrequencja wykorzystuje energię fal radiowych do kontrolowanego podgrzewania skóry właściwej do temperatury 40-45°C. To wywołuje natychmiastowe skurczenie istniejących włókien kolagenowych (efekt termoliftingu) oraz stymuluje fibroblasty do produkcji nowego kolagenu – proces, który trwa nawet do 6 miesięcy po zabiegu.
Najbardziej zaawansowaną formą jest mikroigłowa radiofrequencja, która łączy zalety microneedlingu z energią RF. Złote mikroigły penetrują skórę, dostarczając energię bezpośrednio do skóry właściwej, minimalizując ryzyko poparzeń naskórka.
Ultradźwięki HIFU (High-Intensity Focused Ultrasound) działają na jeszcze większej głębokości – do 4,5 mm – docierając do warstwy SMAS (powierzchowny system mięśniowo-powięziowy). Skoncentrowana energia ultradźwiękowa tworzy punktowe strefy termicznej koagulacji, uruchamiając intensywną neokogenezę.
Zabiegi RF i HIFU są praktycznie bezbolesne – odczuwasz jedynie przyjemne ciepło. Nie wymagają znieczulenia ani przestoju, możesz wrócić do normalnych aktywności od razu po zabiegu. Seria 4-8 zabiegów RF (co 1-2 tygodnie) lub 1-3 zabiegów HIFU (co 3-6 miesięcy) stopniowo poprawia teksturę skóry, jędrność i elastyczność.
Należy być realistą – te metody głównie poprawiają ogólną jakość skóry i redukują jej wiotkość, ale nie są tak skuteczne w zmniejszaniu szerokości samych rozstępów jak laser czy microneedling. Najlepsze efekty dają w połączeniu z innymi metodami.
Sposób 7: Mezoterapia i osocze bogatopłytkowe – biostymulacja od wewnątrz
Mezoterapia igłowa i terapia PRP to metody polegające na wprowadzaniu substancji regeneracyjnych bezpośrednio tam, gdzie są potrzebne – do skóry właściwej.
Mezoterapia wykorzystuje mikroiniekcje koktajli zawierających kwas hialuronowy, witaminy (C, B, E), minerały (cynk, krzem), aminokwasy i peptydy. Szczególnie obiecującym składnikiem jest PDRN (polideoxyribonukleotyd) – fragmenty DNA pochodzenia biologicznego, które stymulują regenerację komórek i syntezę macierzy pozakomórkowej.
Zabieg wykonuje się igłami o średnicy 30-32G, wstrzykując preparat na głębokość 2-4 mm techniką papul (niewielkich wypukłości), liniowo wzdłuż rozstępów lub metodą nappage (wielokrotne powierzchowne nakłucia). Seria 6-10 zabiegów co 7-14 dni daje wymierne efekty – skóra staje się grubsza, bardziej elastyczna, a rozstępy płytsze.
PRP (Platelet-Rich Plasma), czyli osocze bogatopłytkowe, to autologiczny preparat wytwarzany z własnej krwi pacjenta. Procedura wygląda następująco: pobiera się 10-20 ml krwi, wiruje w specjalnej wirówce, oddziela osocze bogate w płytki krwi i wstrzykuje je w miejsca zmienione rozstępami.
Płytki krwi zawierają ponad 300 czynników wzrostu – m.in. PDGF, TGF-β, VEGF, EGF – które potężnie stymulują regenerację tkanek, angiogenezę i syntezę kolagenu. Ponieważ to własne komórki pacjenta, ryzyko reakcji alergicznych jest praktycznie zerowe.
PRP świetnie łączy się z microneedlingiem – po nakłuciu skóry dermarollerem aplikuje się osocze, które wnika głęboko przez mikrokanały. Taka kombinacja daje efekt synergiczny, poprawiając wyniki o 30-50% w porównaniu z samym microneedlingiem[3].
Seria 3-4 zabiegów PRP w odstępach 4-6 tygodni to standardowy protokół. Efekty są stopniowe i naturalne – najpełniej widoczne po 3-6 miesiącach, kiedy nowo powstały kolagen dojrzeje i przebuduje strukturę skóry.
Sposób 8: Suplementacja i dieta – odżywianie skóry od wewnątrz
Skóra to żywy organ, który potrzebuje odpowiednich składników odżywczych do właściwego funkcjonowania i regeneracji. Nawet najlepsze zabiegi zewnętrzne nie przyniosą optymalnych efektów bez wsparcia od wewnątrz.
Kolagen hydrolizowany (peptydy kolagenowe) to suplement, którego skuteczność została potwierdzona licznymi badaniami. Przyjmowanie 5-10 g dziennie przez minimum 8 tygodni poprawia elastyczność i nawilżenie skóry. Peptydy kolagenowe dotarłają do skóry właściwej, gdzie stymulują fibroblasty do produkcji własnego kolagenu i kwasu hialuronowego.
Witamina C jest absolutnie niezbędna do syntezy kolagenu – bez niej ciało po prostu nie może go wytwarzać. Organizm nie magazynuje witaminy C, dlatego wymaga codziennego dostarczania (minimum 500 mg, optymalnie 1000-2000 mg dla osób z problemami skórnymi).
Cynk uczestniczy w ponad 300 reakcjach enzymatycznych w organizmie, w tym w procesach gojenia ran i regeneracji tkanek. Suplementacja 15-25 mg dziennie wspiera odnowę skóry i syntezę białek strukturalnych.
Krzem organiczny to składnik często pomijany, a kluczowy dla elastyczności skóry. Krzem wzmacnia wiązania między włóknami kolagenowymi i elastynowymi, poprawiając wytrzymałość całej struktury.
Kwasy omega-3 (EPA i DHA) z ryb tłustych lub suplementów rybnych działają przeciwzapalnie i poprawiają plastyczność błon komórkowych, co przekłada się na lepszą elastyczność skóry.
| Składnik odżywczy | Dawka dzienna | Najlepsze źródła żywnościowe |
|---|---|---|
| Peptydy kolagenowe | 5-10 g | Rosół kostny, galaretki, suplement |
| Witamina C | 1000-2000 mg | Papryka, brokuły, cytrusy, czarna porzeczka |
| Cynk | 15-25 mg | Ostrygi, mięso, pestki dyni, orzechy |
| Krzem | 20-40 mg | Pełne ziarna, banany, fasolka szparagowa |
| Omega-3 | 1000-2000 mg EPA+DHA | Łosoś, makrela, sardynki, olej lniany |
Dieta dla zdrowej skóry powinna być bogata w pełnowartościowe białko (1,2-1,5 g/kg masy ciała) – mięso, ryby, jaja, rośliny strączkowe dostarczają aminokwasów będących budulcem kolagenu. Nie zapominaj o zdrowych tłuszczach (orzechy, awokado, oliwa z oliwek), które wzmacniają barierę lipidową skóry.
Nawodnienie to absolutna podstawa – minimalna 2-2,5 litra wody dziennie. Odwodniona skóra traci elastyczność i jest bardziej podatna na uszkodzenia.
Sposób 9: Masaż – niedoceniana siła dotyku
Regularny masaż to prosta, darmowa i przyjemna metoda wspierająca leczenie rozstępów, którą możesz wykonywać samodzielnie w domu.
Mechaniczne podrażnienie skóry poprzez masaż pobudza mikrokrążenie, zwiększając dopływ krwi bogatej w tlen i składniki odżywcze do skóry właściwej. Jednocześnie stymuluje fibroblasty – komórki odpowiedzialne za produkcję kolagenu i elastyny.
Masaż okrężny to podstawowa technika – nanieś olej lub krem na skórę i wykonuj stanowcze, okrężne ruchy palcami przez 5-10 minut dziennie. Ruch powinien być wystarczająco intensywny, by uczuć ciepło, ale nie powodować bólu czy podrażnienia.
Technika szczypania (pinch massage) polega na delikatnym uchwyceniu fałdki skóry między kciukiem a palcem wskazującym i „przetaczaniu” jej systematycznie wzdłuż rozstępu. To intensywniejsza stymulacja, która dodatkowo rozluźnia zrosty blizny.
Suche szczotkowanie przed kąpielą naturalną szczotką o sztywnym włosiu to technika wywodząca się z ajurwedy. Szczotkuj skórę długimi pociągnięciami w kierunku serca – pobudza to nie tylko mikrokrążenie krwi, ale także przepływ limfy, wspierając detoksykację organizmu.
Masaż najlepiej wykonywać codziennie, najlepiej po ciepłej kąpieli, gdy skóra jest rozpulchniona i bardziej podatna na wchłanianie składników aktywnych. Sam w sobie nie usunie rozstępów, ale znacząco zwiększa skuteczność innych metod – kremów, olejów i suplementacji.
Sposób 10: Profilaktyka – zapobieganie zamiast leczenia
Najłatwiej jest zapobiec powstawaniu rozstępów, niż je leczyć. Jeśli wiesz, że czeka Cię okres zwiększonego ryzyka – ciąża, zmiana masy ciała, intensywny trening – działaj wyprzedzająco.
Kontrola masy ciała to kluczowy element profilaktyki. Gwałtowne wahania wagi – zarówno przyrost, jak i utrata – to główne przyczyny powstawania rozstępów. Bezpieczne tempo zmiany masy ciała to 0,5-1 kg tygodniowo. Unikaj diet typu jo-jo i ekstremalnych restrykcji kalorycznych.
Ciąża wymaga szczególnej uwagi. Rozpocznij intensywne nawilżanie brzucha, bioder, pośladków i piersi już od pierwszego trymestru. Aplikuj specjalistyczne olejki lub balsamy 2 razy dziennie z masażem. Kontroluj przyrost masy ciała (norma to 9-16 kg w zależności od wyjściowego BMI). Noś odpowiednią bieliznę – staniki podtrzymujące piersi i pas brzuszny redukują nadmierne rozciąganie skóry.
Aktywność fizyczna paradoksalnie zarówno pomaga, jak i może szkodzić. Regularne, umiarkowane ćwiczenia – joga, pilates, pływanie, stretching – poprawiają elastyczność skóry i krążenie. Jednak gwałtowny przyrost masy mięśniowej przy intensywnym treningu siłowym może prowadzić do rozstępów na ramionach, klatce piersiowej i udach. Jeśli budujesz masę, rób to stopniowo i intensywnie nawilżaj skórę.
Ochrona przeciwsłoneczna to element, o którym rzadko się mówi w kontekście rozstępów. Promieniowanie UV degraduje kolagen i elastynę, osłabiając strukturę skóry. Co więcej, rozstępy nie zawierają melaniny, więc nie opalają się – podczas gdy otaczająca skóra ciemnieje, rozstępy stają się jeszcze bardziej widoczne. Stosuj SPF 30-50+ na odsłonięte obszary z rozstępami.
Unikaj długotrwałego stosowania kortykosteroidów – te leki hamują syntezę kolagenu i czynią skórę cieńszą i bardziej podatną na uszkodzenia. Jeśli musisz stosować kortykosteroidy (astma, choroby autoimmunologiczne), skonsultuj się z lekarzem o możliwości zminimalizowania dawki i jednocześnie wzmocnij pielęgnację skóry.
Genetyka ma znaczenie – jeśli Twoja matka miała rozstępy w ciąży, Twoje ryzyko wzrasta. Nie możesz zmienić genów, ale możesz działać profilaktycznie jeszcze intensywniej.
Co warto zapamiętać w walce z rozstępami?
Rozstępy to jeden z najbardziej uporczywych defektów kosmetycznych, ale jednocześnie mamy dziś więcej możliwości ich leczenia niż kiedykolwiek wcześniej. Kluczem do sukcesu jest szybkie działanie – świeże, czerwone rozstępy reagują na terapię nieporównywalnie lepiej niż stare, białe blizny.
Nie ma metody dającej stuprocentową eliminację rozstępów, ale połączenie systematycznej pielęgnacji domowej z profesjonalnymi zabiegami dermatologicznymi może zredukować ich widoczność o 50-80%. To wymaga czasu – minimum 3-6 miesięcy regularnych działań – i cierpliwości, ale efekty są możliwe do osiągnięcia.
Pamiętaj, że najpotężniejszą bronią w walce z rozstępami jest profilaktyka. Jeśli dbasz o swoją skórę codziennie – nawilżasz ją, odżywiasz od wewnątrz, chronisz przed słońcem i kontrolujesz masę ciała – szanse na uniknięcie tego problemu znacząco rosną.
A jeśli rozstępy już się pojawiły? Nie traktuj ich jako porażki. To naturalna reakcja skóry na zmiany, przez które przechodzi Twoje ciało – ciążę, dojrzewanie, rozwój. Większość metod może je znacząco zmniejszyć, ale jeśli pozostaną, to tylko drobny ślad Twojej historii. Twoja wartość nie zależy od idealnie gładkiej skóry.
Przypisy i źródła:
[1] Kang S, Kim KJ, Griffiths CE, et al. Topical tretinoin (retinoic acid) improves early stretch marks. Arch Dermatol. 1996;132(5):519-526. doi:10.1001/archderm.1996.03890290075009
[2] Alexiades-Armenakas M, Dover JS, Arndt KA. Fractional laser skin resurfacing. J Drugs Dermatol. 2012;11(11):1274-1287. PMID: 23135380
[3] Kang JH, Kang DH, Kim YH. Combination treatment of microneedling with autologous platelet-rich plasma for striae distensae. Ann Dermatol. 2019;31(3):279-286. doi:10.5021/ad.2019.31.3.279
National Institutes of Health – Skin Health and Disease: https://www.niams.nih.gov/
American Academy of Dermatology – Stretch Marks: Diagnosis and Treatment: https://www.aad.org/
British Journal of Dermatology – Clinical Studies on Striae Distensae: https://academic.oup.com/bjd
